Srbi su u Kraljevini SHS krišom i iz inata proslavljali Srpsku Novu godinu u svojim domovima najčešće, a imali su tradicionalne planove za proslavu.
Srpska Nova godina, praznik je koji se slavi 14. januara po gregorijanskom kalendaru. Zašto postoji ovaj praznik i kako je nastao?
Većina ljudi zna da je ova "dupla" proslava nastala nakon promene kalendara, i da je u pitanju "Julijanska nova godina", ali kada je reč o proslavi u Srbiji, to je samo delimično tačno.
Potrebno je odmah na početku razjasniti jedno netačno, a vrlo rašireno shvatanje, da pravoslavci i katolici slave Božić na različite datume. Sve hrišćanske crkve su se saglasile da se Božić proslavlja 25. decembra. Dakle, Božić u celom svetu slavi se istog datuma, a zbog korišćenja različitih kalendara, ovaj veliki praznik ne slavi se istog dana.
Srpska pravoslavna crkva, Ruska, Koptska i Gruzijska, kao i sve one crkve koje su pod jurisdikcijom pomenutih, Božić slave po julijanskom kalendaru i on "pada" 7. januara. Ostale pravoslavne crkve uglavnom Božić slave 25. decembra. Po starom julijanskom kalendaru, 25. decembar zapravo je 7. januar. Dakle, Božić svi slavimo istog datuma, ali zbog različitih kalendara "pada" na različite dane. Isti slučaj je i sa Novom godinom.
Julijanski kalendar je uveo Julije Cezar 45. godine pre nove ere i koristio se u celoj Evropi do 16. veka, kada su države počele da prelaze na gregorijanski kalendar. Na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine hrišćanska crkva je prihvatila Julijanski kalendar za svoj zvaničan kalendar.
Ova razlika nastala je 1582. godine kada je, u vreme pape Grgura XIII, izvršena kalendarska reforma. Primećeno je da postoji razlika između lunarnog i solarnog kalendara, papa Grgur XIII je okupio naučnike da ustanove tu razliku i utvrdili su da ona iznosi 10 dana. Tako je nastao gregorijanski kalendar.
Rimljani su znali da godina traje 6 sati duže od 365 dana, ali su do tada koristili kalendar bez prestupnih godina. Zbog viška se nakupilo 67 dana razlike, koje je astronom Sosigenije dodao u 46. godinu pre nove ere, pa je ta godina trajala trajala 445 dana, a potom uveo da se svake četvrte godine na februar dodaje još jedan dan, kako ne bi nastajala razlika. Ova reforma nazvana je julijanska po caru Juliju Cezaru, pa je tako nazvan i novi kalendar. Datumi prolećne ravnodnevice bili su usklađeni sa Sunčevim kretanjem. Posle ove bilo je još nekoliko ispravki rimskog kalendara, a od cara Konstantina se koristi i podela na dane u nedelji.
Kako se astronomija dalje razvijala, izračunato je da Sunčeva godina ne traje 365 dana i 6 sati, nego 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 46 sekundi (to jest, 11 minuta i 14 sekundi kraće). Zato se od vremena Julija Cezara do 1582. godine nakupilo deset dana razlike. Papa Grgur XIII je odlučio da izmeni dotadašnji julijanski kalendar.
Reformu je izvršio jezuitski matematičar Kristofer Klavijus, koji je 1582. godinu skratio za deset dana, a umesto da svaka četvrta godina bude prestupna, uveo je da se godine pre početka novog veka (1700, 1800, 1900) preskaču kao prestupne tri puta, a da svaka četiristota godina i dalje bude prestupna.
Zbog toga se sa vekovima razlika između julijanskog i gregorijanskog kalendara povećala na 13 dana. Većina praznika koje obeležavaju obe crkve danas se zbog toga praznuju u razmaku od 13 dana jedan od drugog. Međutim, deset dana koji su papskom odlukom izbačeni iz 1582. godine ostali su jedini datumi koji se nikad nisu dogodili.
Prema ovome, 7. januar prema julijanskom je zapravo 25. decembar prema gregorijanskom kalendaru, dok je 13. januar kad se slavi doček Srpske Nove godine zapravo 31. decembar prema gregorijanskom lakendaru. Datumi su kod svih isti, ali dani kada ti datumi "padaju" su različiti zbog različitih kalendara.
U Kraljevini SHS, gregorijanski kalendar zvanično je prihvaćen Zakonom o izjednačavanju starog i novog kalendara od 10. januara 1919. godine. Ovim zakonom određeno je da u celoj državi na dan 15. januara 1919. godine po „starom“ - julijanskom kalendaru prestaje da važi stari kalendar i da se danom 28. januara 1919. godine, uvodi računanje vremena po „novom“ kalendaru. Kako Srpska pravoslavna crkva nikada nije priznala ovaj kalendar ona je nastavila da obeležava praznike na dotadašnji način. I tako je rođena „Srpska nova godina“.
Sudeći po novinskim naslovima i oglasima iz onog doba, ovo je izazvalo priličnu zabunu. Negde u to vreme i proslave Novih godina postaju sve češće, pa je među ondašnjim oglasima moguće pronaći reklame za doček "katoličke" nove godine, "pravoslavne" nove godine, "srpske nove godine"...
Od 1923. ovakvi oglasi doživljavaju pravi bum. Slavlje počinje na javnim mestima, restoranima i ulicama iako nije državni praznik, kao svojevrsan simbol otpora prema politici kralja Aleksandra Karađorđevića, da prvenstveno Božić i Uskrs, pa i Nova godina navodno štete privredi i trgovini, pa ih treba praznavati na isti dan i to vikendom tako da ne bi postojali gubici radnim danima.
Činilo se sve da ljudi tog dana rade do kasno i postojala je naredba da kafane 13. januara moraju da se zatvore do 22 časa kako ne bi stigli nigde na doček.
Uprkos tome, Srbi su ipak nastavili da je krišom i iz inata proslavljaju u svojim domovima najčešce. U vreme Kraljevine SHS oni koji su bili budni i oni imućniji su imali tradicionalne planove za proslavu.
U narednim godinama nije bilo viđenije beogradske kafane ili bioskopa koji nisu organizovali "dupli" doček Nove godine. Iako proslava 13. nikada nije bila zvanična Srbi su je rado slavili - veselo i pomalo iz inata.
Ovaj praznik dočekivan je sa specijalnom trpezom, a u ovom slučaju to su bile krofne, koje su za decu bile predmet iščekivanja. Za odrasle pored ovala sa krofnama nalazile su se čaše šampanjca. Do ponoći, u porodičnom okruženju, igrale se sada već zaboravljene igre - domine, ajnc, tablanet, darde.
I tako je Srpska nova godina "preživela" sve do današnjih dana kada je ponovo postala popularna i uveliko postala brend koji u našu zemlju dovodi sve više turista iz raznih krajeva sveta.
(Kurir)
BONUS VIDEO:
